Afvalligheid gaat van au

‘Al die  mannen die verkrachten, weet je waar ik die het liefste zou zien? In de Amsterdamse grachten, of nog liever onder lijn 10.’ Aan dat strijdlied uit de jaren tachtig moest ik steeds denken bij het debat over afvalligheid. Feministen zongen het op Heksennacht, de jaarlijkse nachtelijke optocht waarin wij het recht opeisten om ’s nachts vrij op straat te lopen zonder lastiggevallen te worden. Een strijdlied om onze afvalligheid te vieren. Met de gewelddadige taal die afvalligheid kenmerkt.

Afvalligheid is breken. Je losrukken uit wat bloedeigen is maar je belemmert een eigen leven te leiden. Voor de optocht op Heksennacht was dat het geloof dat slachtoffers van seksueel geweld daar zelf (mede) schuldig waren. Er zelfs om vroegen. Een meisje dat ’s avonds laat alleen over straat liep en verkracht werd, mocht niet op medeleven rekenen. Ze deelde bovendien het geloof dat ze mede schuldig was en eiste dus ook zelden medeleven op.

Van zulk geloof afscheid nemen is ingrijpend. Het is als uit het ei breken. Scherven zijn onvermijdelijk. Het gaat niet zonder verbaal geweld. Zonder harde verbale klappen aan het adres van wie jou de schuld en de klappen gaf. Laat iedereen mij stikken na een aanranding? Stik dan allemaal zelf! Om te beginnen de mannen die verkrachten. Lekker massaal de gracht in, of nog liever onder lijn 10.

Zo is dat misschien ook voor homoseksuele moslims die door hun omgeving veroordeeld en bedreigd worden. Of Moslima’s die moeten boeten voor schending van de familie-eer. Als zij niet langer bereid zijn om zich te conformeren, moeten ze breken. Ook met de eigen overtuigingen en identiteit. Als je in naam van Mohammed en de Koran de grond wordt ingeboord, hoe kun je je daarvan dan los te maken zonder Mohammed en de Koran op hun beurt de grond in te boren?

Afvalligheid is iets anders dan een oude jas wegdoen omdat je erop uitgekeken bent. Anders dan eens een nieuw gezichtspunt uitproberen omdat het interessant lijkt. Het is jezelf binnenste buiten keren, en om je heen slaan. Pas later, als je nieuwe geloof je vertrouwd is en het oude achter de horizon is verdwenen, kun je er genuanceerd tegenaan kijken. Nu, vijfentwintig jaar later, ben ik best geïnteresseerd in de motieven en perspectieven van verkrachters. Ze bedreigen nu niet langer mijn eigen overtuigingen.

Al diegenen die vanuit hun veilige positie de ‘ongenuanceerdheid’ van Jami (en eerder al die van Hirsi Ali) bekritiseren, miskennen het heftige en gewelddadige van afvalligheid. Hij heeft wel een punt zeggen ze, maar hij pakt het niet handig aan. Hij is zo jong, hij mist politieke ervaring. Hij moet leren zijn boodschap te verkondigen zonder anderen te beledigen en te kwetsen. Dat is veel effectiever. Aldus allerhande vijftigers die zelf decennialang de tijd hebben gehad om zich overal van los te maken en alles genuanceerd te bekijken. Die zelf in de jaren zeventig vaak volop bot en beledigend waren. Daar viel toen niemand over, behalve De Telegraaf. In hun protest tegen de oudere generatie kopte het jongerenblad Hitweek ‘Krijg jij ook les van een idioot?’ ‘Doe maar eens een overdosis LSD in hun kopje thee. (...) Dan sterven ze misschien nog een zachte dood.’ (geciteerd in De eindeloze jaren zestig van Hans Righart, p. 243 en 248). Demonstranten tegen de oorlog in Vietnam scholden de politie uit voor SS-ers en fascisten. En in hun protest tegen ‘regenten’ maakten medewerkers van de zwakzinnigeninrichting Dennendal in Den Dolder een pop van een directielid die ze vervolgens in brand staken.
            Allemaal afzichtelijk. Het verdient zeker geen navolging. Maar het is te makkelijk om van afvalligen van nu wel een grote dosis nuance en empathie te eisen. Het is ook geen kunst om je genuanceerd uit te laten over de Koran of Mohammed als je zelf nooit last van ze hebt ondervonden. 

Er zijn ook afvalligen die stilletjes hun geloof verlaten als een dief in de nacht. Critici van Jami vinden dat beter want niet beledigend. Maar de prijs is wel dat afvalligen zichzelf monddood maken. Ze lijden en strijden in stilte. Waarom mag het persoonlijke niet publiek zijn? Hoe anders moeten afvalligen een nieuw thuis vinden?
Wat Bos niet het recht ontneemt om Moslims in zijn partij tegen beledigingen te beschermen. Hij moet immers de boel bij elkaar houden. De multiculturele samenleving gaat al evenzeer van au.

Tonkens.volkskrantblog.nl