PvdA moet doorbraak-Jami steunen
Thomas von der Dunk
De kwestie-Ehsan Jami maakt opnieuw duidelijk waarin de Europese beschaving wezenlijk van menig niet-Europese verschilt. Tot de grondrechten van elke burger behoort bij ons de individuele godsdienstvrijheid. Die behelst nadrukkelijk niet alleen het recht om vrijelijk het geloof der vaderen aan te hangen, maar ook om dat te verlaten of voor een ander te verruilen, dan wel zonder enig geloof verder door het leven te gaan. Dat sprak ook voor de christelijke kerken ooit niet vanzelf, maar enige eeuwen later en enige godsdienstoorlogen wijzer is dat uitgangspunt dankzij de Verlichting algemeen geworden, en na de Franse Revolutie ook constitutioneel vastgelegd. Hoezeer men het ook in orthodox-christelijke kring nog met geloofsafval moeilijk mag hebben, ook daar moeten ouders uiteindelijk accepteren dat het niet met dwang verhinderen mag dat hun volwassen kinderen de kerk vaarwel zeggen. Over veel meer dan uitsluiting van het avondmaal of de sacramenten beschikt een kerkelijke rechtbank dan als sanctie niet. Ex-calvinisten en ex-katholieken staat het vrij om zich onder die noemer te verenigen - de PvdA dankt daaraan zelf ongeveer haar ontstaan - en dat geldt dus ook voor ex-moslims.
Dat afvalligheid nog door vele moslims als onacceptabel wordt beschouwd - en in een aantal islamitische landen, zoals het mede door Den Haag bevrijde Irak en Afghanistan, strafbaar is - valt niet los te zien van de patriarchale samenlevingsstructuren waardoor de Arabische wereld zich fundamenteel van de onze onderscheidt, en waarvan de morele consequenties vanzelfsprekend ook bij migranten niet binnen één generatie verdwenen zijn. Nergens wordt die kloof zichtbaarder dan op het dicht bijeengelegen terrein van seks en God. (En dat beide dicht bijeenliggen beseft iedereen die zich wel eens in zowel de obsessieve preutsheid van de grote moderne monotheïstische als in alle van de erotiek druipende oudere polytheïstische religies heeft verdiept).
Thans beschouwen wij religie als een persoonlijke keuze, die dus ook andere keuzemogelijkheden laat, en seksuele geaardheid als iets waaraan je niets kan doen, zodat het tegennatuurlijk is om je voor jezelf te verschuilen. Alleen in enclaves als Urk en het Vaticaan hecht men nog aan zulk tegennatuurlijk gedrag.
Buiten Europa ligt dat precies andersom: van een seksuele identiteit die ergens toe dwingt heeft men geen notie, men ontwaart slechts immorele handelingen die men ook achterwege had kunnen laten, en dus, omdat er een keuze bestaat, streng dienen te worden bestraft. Religie is ginds daarentegen aangeboren, bepaald door de familie waartoe je behoort: geen sprake van dat je als individu het recht zou hebben eventjes van God te veranderen. Op zon uitbraak wordt in een collectivistische cultuur de hele familieclan aangekeken, zij tast met name de eer van de pater familias aan en wordt dus al snel met geweld belet. Omdat de PvdA goed onder kiezers met een Marokkaanse en Turkse achtergrond scoort, gaat zij daarmee zeer behoedzaam om, aangezien velen nog niet aan het ter discussie stellen van zulke opvattingen toe zouden zijn. Dat is een verklaring, maar geen verontschuldiging, en zeker geen reden om te blijven zwijgen. Als erfgenaam van de Verlichting én als emancipatiepartij is de PvdA het aan haar stand verplicht om, nu opnieuw (na Hirsi Ali) iemand met een moslimachtergrond het voor het Westen zo essentiële individuele zelfbeschikkingsideaal zo fors op de agenda heeft gezet, de doorbraakpoging van Jami ondubbelzinnig te steunen, aangezien de kern daarvan - om Kant te parafraseren - bestaat uit de zelfbevrijding uit een door een ijzeren familiecorset opgelegde onmondigheid.